Buradasınız: Anasayfa / Sorular ve Cevaplar / islamda İsim Koyma Hakkında Bilgiler

islamda İsim Koyma Hakkında Bilgiler

Sponsor Bağlantılar

AD KOYMA Hakkında Ansiklopedik Bilgi

(Tesmiye) Yeni doğan çocuğa veya ihtida eden kimseye, İslâmi geleneklere göre isim verme.
Varlıkların birer sembolü demek olan adların ilk defa Allah Teâlâ tarafından Hz. Adem’e öğretildiği [293] bilinmektedir. İlk yaratılan şeyleri tesbite çalışan müfessirler, bu arada adı da söz konusu etmektedirler. Türkler’in İslâmiyet’i kabulünden önce, ani-mist inançta olmalarının ve tabiatta ba­zı varlıklara tapınmalarının etkisi ile. başlangıçtaki Türk isimleri yırtıcı hay­van, kuş ve dış tesirlere dayanıklı mad­delerden seçilmiş, çocuklara Bozkurt, Arslan, Şahin, Doğan, Timur (Demir), Kaya ve Gökhan gibi adlar verilmiştir. Bu adlar çocukluk ve gençlik dönemle­rinde olmak üzere iki safhada verilirdi. Doğumun hemen ardından çocuğa ad verilmez, bir yaşına girdikten sonra. Türk âdetlerine göre büyük bir şölen (toy) yapılır ve bu şölene katılanların en yaşlısı tarafından ad konurdu. Gençlik çağında alınan adlar, gösterilen bir kahramanlıktan sonra, hazırlanan bir toy merasiminde ve ileri gelen şahsi­yetler tarafından verilirdi. Bu durum Dede Korkut Kitabı’nı, “Bir oğlan baş kesmese kan dökmese ad komazlardı” diye anlatılmıştır. (I, 118, 120). Yine bu­rada belirtildiğine göre Bayındır Han’ın oğlu Boğaç, adını bir boğa öldürdükten sonra almıştır. (I, 83).

İslâmiyet’ten önceki Araplar da, haya­tın zorlukları ve özellikle düşman karşı­sında dayanıklı, güçlü ve cesur olması, düşmanın gönlüne korku salması arzu ve düşüncesiyle çocuklarına Gâlib. Zâ­lim, Mukâtil (savaşçı), Esed, Leys (ars­lan). Zi’b (kurt). Hacer (taş), Sahr (kaya) gibi adlar koymuşlardır. Yine bu devrin Araplan’nda her ferdin, adından başka bir de ilk erkek çocuğuna bağlı olarak baba olduğunu belirten bir künyesi, o şahsın kimin veya kimlerin çocuğu ol­duğunu gösteren bir nesebi (bk. ensab) ile o kimsenin doğduğu ve yaşadığı yeri veya mezhebini ifade eden bir nisbe’si. bazan da mesleğini açıklayarak şahsın daha iyi tanınmasını sağlayan bir de lakabı bulunmakta idi. Bunlardan baş­ka, devlet ve ilim adamlarına sultan, imam, şeyh, hacı, hafız gibi mansıplar verilmekteydi. [294]

İslâmî eserlerde çocuğa ad koymanın zamanı üzerinde durulmuş ve bazı riva­yetlerde doğumunun üçüncü, bazıların­da ise yedinci günü ad koymak için en uygun zaman olarak gösterilmiştir. Bu­nunla beraber Hz. Peygamber’in Mâriye’den doğma oğlu İbrahim için, “Bu gece bir oğlum doğdu, ona dedem İb­rahim’in adını verdim” [295] dediği, dolayısıyla doğumun birinci günü ad koyduğu bilinmekte ve bu yöndeki rivayetler diğerlerine nis-betle daha sahih kabul edilmektedir.
Bir defa bile olsa sesi duyulduktan son­ra ölen çocuğa ad konulacağına, yıkanıp kefenlendikten ve namazı kılındıktan sonra defnedileceğine dair Ebû Hanîfe’nin içtihadı ile, ölü doğsa bile ona ad konup yıkanacağını belirten Ebü Yüsufun kanaati, çocuğa doğduğu gün ad konulmasının gerekli olduğunu gös­termektedir. Ad koymak için hadislerde tavsiye edilen akîka kurbanı kesilecekse bunun doğumun yedinci gününe kadar tehir edilebileceği, böyle bir me­rasim yapılmayacaksa daha önce ad koymanın uygun olacağı belirtilmiştir.

İslâm’da çocuğa ad seçme ve ad koy­ma hakkı babaya aittir. Baba ölmüş ve­ya hukukî tasarruflarda bulunmaktan menedilmişse bu hakkı anne kullanır. Doğumundan önce babasını kaybeden Hz. Peygamber’in adı annesi tarafından Muhammed olarak seçilmiş ve bu ad dedesi tarafından konulmuştur. Çocuğa ad seçilirken gayet titiz davranılması gerektiğini belirten Hz. Peygamber, “Siz kıyamet gününde hem kendi adınızla, hem de babalarınızın adıyla çağırılacak­sınız; bu sebeple kendinize güzel ad­lar koyun” buyurmuştur. [296] İslâm hukukçuları bu nevi hadisleri dikkate ala­rak ad seçimi ile ilgili bazı hükümler tesbit etmişlerdir. [297]

Müstehap Adlar

Söyleniş ve mâna güzelliği taşıyan, Allah dostlarını hatır­latan adlardır. Hz. Peygamber, Allah’a kulluğu ifade eden Abdullah ve Abdurrahman gibi isimlerin Cenâb-ı Hakk’ı memnun edeceğini söylemiş. [298], çocuklara peygamber adlarının veril­mesini tavsiye etmiş [299] ve kendi adı­nın da -künyesiyle birlikte olmamak şar­tıyla- alınabileceğini ifade etmiştir. [300] Onun bu tavsiyeleri müslümanlar arasında bu nevi isimle­rin geniş çapta yayılmasını sağlamış­tır. Türkler Hz. Peygamber’e karşı duy­dukları derin hürmet ve sevgi sebebiy­le, onun adını aynen almayı bir nevi say­gısızlık kabul etmişler ve Muhammed adını Mehmed şeklinde söylemeyi uy­gun görmüşlerdir. Yine ona nisbet edi­len Ahmed, Mahmud, Hâmid ve Musta­fa adlarının müslümanlar arasında çok yaygın olduğu bilinmektedir. [301]

Haram Adlar

Allah’tan başkasına kul­luk mânası taşıyan isimleri ad olarak koymak haram sayılmıştır. İslâm’ın mu­kaddes saydığı şeylere kulluk mânası taşıyanlar da böyledir. Nitekim Hz. Peygamber, Abdülkâ’be (Kâ’be’nin kulu) ad­lı birinin ismini değiştirmiştir. Cenâb-ı Hakk’a mahsus olan isimlerin [302], “Abd” kelimesiyle birlikte olmayarak insanlar için kullanılması, zahirî mânada da olsa tevhid inancını zedeler mahiyette görüldüğünden tas­vip edilmemiştir. Arap olmayan müslümanların ve özellikle Türkler’in Rauf, Kadîr vb. isimleri kullanmaları, Abdürraûf, Abdülkadîr terkiplerini telaffuz etmenin güçlüğünden kaynaklanmış ol­malıdır. Araplar’ın Abdullah yerine Abduh adını kullanmasına benzeyen bu isim kısaltması tevhid inancını zedeleyi­ci bir mahiyet taşımaz. [303]

Mekruh Adlar

Hz. Peygamber, putpe­restliği andıran ve İslâm âdabına uyma­yan adların değiştirilmesini tavsiye et­miş, kendisi de “İsyankâr” anlamına ge­len Âsiye adındaki bir kızın is­mini Cemîle. “Elem, keder” anlamına gelen Hazn adlı bir sahâbînin adını da Münzir olarak değiştirmiştir. Peygam­ber’in hanımlarından olan Zeyneb’in ve ayrıca Ümmü Seleme’nin kızı Zeyneb’in adlan Berre idi. Resûlullah “Cömert, dü­rüst, itaatkâr” demek olan bu ismin bir insanın kendini tezkiyesi anlamına gel­diğini söyleyerek onlara Zeyneb adını vermiştir. Ayrıca Firavun, Kârûn gibi zalimlerin adlarını almayı da menetmiştir. Tâhâ, Yasin gibi bazı sürelerin başında bulunan harfleri isim olarak kullanmak da hoş karşılanmamıştır.
Hz. Peygamber’in bazı isimleri umu­lan iyiliklere işaret sayması (bk. tefe’ül) sebebiyle olmalıdır ki Türk toplumunda çocuğu yaşamayan bazı aileler son do­ğan çocuklarına Yaşar. Dursun, çok ço­cuğu olanlar sonuncusuna Yeter, Son­gül, yalnız kız çocuklarına sahip olanlar da Döndü, Döne gibi adlar koyarak te­fe’ül etmişler ve bu mânaların çocukla­rında gerçekleşmesini arzulamışlardır. Bunda herhangi bir mahzur görülmemiştir. [304]

Mubah Adlar.

Haram ve mekruh sayı­lan adların dışında kalan isimler mubah sayılır. Cebrail, Mîkâil gibi melek isimle­rinin alınması mubah sayılmış, ancak İmam Mâlik’in bunu uygun görmediği rivayet edilmiştir. Allah’a mahsus isim­lerden olmakla beraber kullarda da bu­lunması arzu edilen âdil, nasır, cevad gibi vasıfların yalnız başına ad alarak alınması mubahtır. Milliyet bakımından Arap olmayan müslüman kişilerin adla­rı da İslâm inanç ve ahlâkına ters düş­medikçe değiştirilmemiştir. Selçuk, Al­parslan gibi adlar bu kabildendir. Karahanlı Sultanı Satuk Buğra Han müslü­man olunca Abdülkerim, oğlu Baytaş da Mûsâ adını almışlardır. Bugün Müs­lümanlığı kabul eden herkes, kendisine müslüman muamelesi yapılması isteği ve gayri müslimlere benzememe dü­şüncesiyle adını değiştirmekte ve bir müslüman adı almaktadır.

Hz. Peygamber’in birden fazla adının bulunduğunu bizzat belirtmesi [305], bir kimsenin birden fazla adı­nın olabileceğini göstermektedir. Çocu­ğa ad koyarken, Peygamber’den rivayet edildiğine göre, sağ kulağına ezan, sol kulağına kamet okunur. Nitekim Hz. Peygamber’in, torunu Hasan’ın adını koyarken kulağına ezan okuduğu bilinmektedir. [306] Böylece çocuğun ku­lağına ilk defa İslâm’ın şiarı olan kelime-i tevhid ile birlikte kendi adı söylen­miş olur. Bu konu fıkıh kitaplarının “aktaka” bölümünde ele alınarak işlenmiştir. [307]

Bibliyografya

1- et-Muuattet’, “Isti’zân”, 24.
2- İbn Hişâm, es-Sîre (nşr Mustafa el-Sekkâ v dğr) Kahire 1375/1955.
3- İbn SaU et-Tabakatut-kübrâ (nşr. İhsan Abbasi, Beyrut 1388/1968.
4- Müsned. II. 50; IV. 330, 345; V, 194: VI, 9, 391, 396.
5- Buharı, “Edeb”, 105107. 109. “Menâkıb”, 17.
6- Müslim. “Âdâb”, 1, 2, 3, 4, “Feza’il”, 124-125.
7- İbn Mâce, “Edeb”, 30.
8- Ebû Dâvûd. “Cenâ’iz”, 24, “Libas”, 4. “Edeb”, 61.
9- Tirmizî, “Edâhî”, 16, “Libâs”, 4, “Zuhd” 42.
10- İbn Düreyd. el-İştîkâk (nşr Abdusselam M. Hârûn), Kahire 1378/1958.
11- Kâsânî. Bedâ’lüş-sanâ V, Beyrut 1402/1982.
12- İbn Kudâme, el-Muğnî. Beyrut 1392-93/1972-73.
13- İbn Kayyim, Tuhfetü’l-mevdûd bi-ahkâmi’l-mevtûd, Beyrut 1403/1983.
14- Dede Korkut Kıtab (nşr Muhar­rem Ergin). Ankara 1958.
15- Şevkânî. Neylü’l-evtâr, Kahire 1391/1971.
16- Hüseyin el-Cisr, Risâle-i Hamîdiyye (trc Manas­tırlı ismail Hakkı), İstanbul, ts. Bahar Yayınları.
17- Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi. Ankara 1971.
18- T. İzutsu. Kur’ân’da Allah de İnsan (trc Süleyman Ateş), Ankara 1975.
19- Saîd Seyyid Ubâde. Edebü’l-tesmiye İl-beyani’l-nebevi Mekke 1402/1983.
20- Erol Özbilgen. “İslâm Kültüründe İsim Müessesesi”, İlim ve Sanat, sy. 10, İstanbul 1986. [308] Sponsor Bağlantılar

Bir önceki yazımız olan Acemi Oğlanı Nedir? Acemi Oğlanı Ne Demektir Başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.


Etiketler: adını o koyma, Cocugaadkoymabk, isilam isim koyma hakkı, islama göre çocuğa isim koyma hakkı, islamda isim koyma, tabiat isimleri neden mekruh, türklerde isim verme geleneği

Cevapla

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Scroll To Top