Buradasınız: Anasayfa / Sözlük / Abdülaziz Çaviş Kimdir

Abdülaziz Çaviş Kimdir

Sponsor Bağlantılar

ABDÜLAZİZ ÇAVÎŞ Hakkında Ansiklopedik Bilgi

Abdülazîz b. Halîl Çâvîş (1876-1929) Mısırlı mücadele ve hareket adamı, âlim, gazeteci ve yazar.
Tunus asıllı olup İskenderiye’de doğ­du. Câmiu’l-Ezher’de ve Kahire Muallim Mektebi’nde okudu. Tahsilini tamam­laması için İngiltere’ye gönderildi. Oxford’da Arapça hocalığı yaptı. Mısır’a ih­tisasını tamamlamış bir eğitimci olarak döndü. Mısır Maarif Vekâleti’nde mü­fettiş olarak hizmet verdiği sekiz yıl bo­yunca eğitimin ıslahı ve bilhassa sömürgeci İngilizler’in baskısından kurtarıl­ması için gayret gösterdi. Daha sonra memuriyetten ayrılarak siyasî müca­deleye atıldı. Mustafa Kâmil Paşa’nın 1907’de vefatı üzerine, onun çıkardığı el-Livâ gazetesinde 1908 Mayısından 1912 Şubatına kadar başmuharrirlik yaptı. Güçlü kalemi ve sürükleyici üslu­buyla Mısır halkının dikkatini çekti. Bazı yazılarından dolayı takibata uğradı ve iki defa hapse girdi. Bu olaylardan son­ra şöhreti daha çok yayıldı.

İngilizler’in baskılarını arttırmaları üzerine Mısır’da mücadeleye devam et­menin imkânsız hale geldiğini anlayın­ca, 1912’de İstanbul’a gitti. Orada el-Hüâlü’l-‘Oşmânî adlı günlük Arapça bir gazete çıkarmaya başladı. Aynı yıl bir hadiseden dolayı Mısır hükümetinin isteği üzerine tutuklanarak Mısır’a gön­derildiyse de yapılan tahkikat sonucu serbest bırakıldı ve tekrar İstanbul’a dönerek çalışmalarına devam etti. Mı­sır’da da ilgiyle takip edilen el-Hilâlü’l-Osmânî gazetesinin bu ülkeye girme­si yasaklanınca. el-Hakku ya ile adıyla bir başka gazete çıkardı. Bu gazetenin de Mısır’a sokulması yasaklandı; bunun üzerine, orada iken neşretmeye baş­ladığı dinî mahiyetteki el-Hidâye adlı mecmuayı tekrar çıkardı.

I. Dünya Savaşı’nın ilk yıllarında Al­manya’nın, düşmanları karşısında iler­lemesine yakın ilgi duydu. Almanlar’ın İngiliz ve Fransızlar’ı mağlûp etmesiyle İslâm âleminin bu iki sömürgeci devle­tin işgal ve baskısından kurtulacağını umuyordu. Hatta İstanbul’da el-Âlemü’l-İslâmî adında bir mecmua neşre­derek İslâm âleminin kurtuluşu mese­lesini anlatmaya başladı. Bu arada Al­manya’ya gitti ve orada da Islamische Welt adıyla bir dergi çıkardı. Savaşın Almanlar aleyhine gelişmesi üzerine İstanbul’a döndü. 1918’de Mondros Mütarekesinin görüşüldüğü günlerde, müttefiklerin İstanbul’u işgal etmeleri halinde yakalanıp öldürüleceği endişe­siyle, hasta yatağından kalkarak birkaç dostunun yardımıyla son Alman vapu­runa binip Karadeniz’e geçti: Romanya üzerinden İsviçre’ye vardı. İsviçre’de 1923 yılına kadar kaldı ve aynı yıl Anka­ra’ya döndü; Şer’iyye Vekâleti’ne bağlı Tedkîkat ve Te’lîfât-ı İslâmiyye Heyeti’ne başkan tayin edildi. Bir yıl sonra, ailesinin bulunduğu Mısır’a gitti ve Nezâretü’l-maârifte başmüfettiş olarak göreve başladı. Kahire’de vefat ettiği tarihe kadar Mısır maarifini, özellikle ilk öğretimi sağlam esaslar üzerine kur­mak maksadıyla çalışmalar yaptı.

Abdülaziz Çâvîş, ilmî faaliyetleri ve İslâmî gayreti ile Muhammed Abduh’un yolunda yürümüştür. Makaleleri ve eser­leri, onun Muhammed Abduh tarafın­dan açılan çığırı dirayetle devam ettir­diğini gösterir. Fakat yaşadığı geçiş dev­rinin şartlan, onu ilmî çalışmadan çok siyasî mücadeleye, hareketli ve çileli bir hayata şevketti. Bu yönü ile Cemâleddîn-i Efgânfnin takip ettiği mücadele yolunu benimsemiştir. Bununla birlikte, ömrünün en verimli çağlarını İslâm âle­minin kurtuluşu için mücadele vererek geçirmiş olması yanında ilmî makale­ler ve eserler yazmayı da ihmal etme­miştir. Yukarda sözü edilen gazete ve mecmualardaki ilmî ve dinî makalele­rinden başka başlıca şu eserleri telif et­miştir:
1- Ğunyetü’1-mü’eddibîn fi’t-turu-ki’1-hadîşe Li’t-terbiyeti ve’t-talîm. Mısır millî eğitiminin ıslahı maksadıyla yazılmış olup Kahire’de (1321) ve İstan­bul’da (1334) basılmıştır.
2- el-İslâm dînü’1-fıtra. Bu eserde müellifin Muham­med Abduh’un görüşlerini benimsediği ve onun yolunda yürüdüğü görülmekte­dir. Eser Mısır’da yayımlanmıştır.

3- Esrârü’1-Kurân [493] 144 say­fadan oluşan “Mukaddime” kısmı tefsir usulüne dairdir; 448 sayfa tutan diğer bölüm ise Kur’ân-ı Kerimin başından Bakara sûresinin 134. âyetine kadar olan kısmın tefsirinden ibarettir. Tefsirde daha çok sosyal konulara ağırlık verilmiştir. Abdülaziz Çâvîş, en büyük emeli olmasına rağmen, istiklâl ve hür­riyet için mücadele etmekten tefsiri­ni tamamlamaya vakit bulamamış ve bu yüzden ancak birinci cildini kaleme alabilmiştir.
4- Âşârü’1-hamr [494] Eser, Mehmet Akif tarafından İç­kinin Beşer Hayatında Açtığı Rahne­ler adıyla Türkçe’ye tercüme edilmiş, Tedkîkat ve Te’lîfât-ı İslâmiyye Heyeti’nce yayımlanmıştır. [495]

5- el-Ecvibe fi’1-İslâm can es’ileti’l-Kenîseti’l-Anglikiyye [496] Anglikan Kilisesine Cevap adıyla Meh­met Akifin tercüme ettiği eser, ilk defa Tedkîkat ve Te’lîfat Hey’eti [497], daha sonra da Diyanet İşleri Baş­kanlığı tarafından yayımlanmıştır. [498] 6- el-Hilâfetü’1-İslâmiyye [499] Yirmi say­falık bu küçük eser, Hilâiet-i islâmiy­ye adıyla Türkçe’ye çevrilerek yayımlan­mıştır.[500]

Bibliyografya

1- Serkîs. Mu’cem, I, 673.
2- Kehhâle. Mu’cemü’l-mü’etlifîn, Dımaşk 1376-80/1957-61-Beyrut, ts. (Dâru İhyâi’t-Ürâsi’l-Arabî), V, 246.
3- Karatay, IÜ-Arapça Basmalar.
4- Ahmed Atıyyetullah. el-Kâmûsü’l-İslâmî, Kahire 1383/1963.
5- Enver el-Cündî. Abdülazîz Şâvîş, Kahire 1965.
6- Ö. Nasuhi Bilmen, Büyük Tefsir Tarihi, istanbul 1974.
7- Ziriklî. datâm (nşr. Züheyr Fethullah), Beyrut 1984.
8- Ömer Rıza Doğrul, “Abdülaziz Çavuş”, İTA, II, 365-371. [501] Sponsor Bağlantılar

Bir önceki yazımız olan Abdulaziz el-Buhari Kimdir Başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.


Etiketler: abdülaziz çaviş

Cevapla

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Scroll To Top