Buradasınız: Anasayfa / Sözlük / Adapazarı Hakkında Kısa Ansiklopedik Bilgi

Adapazarı Hakkında Kısa Ansiklopedik Bilgi

Sponsor Bağlantılar

ADAPAZARI Nerededir Hakkında Ansiklopedik Bilgi
Sakarya, Adapazarı Hakkında Bilgi

Marmara bölgesinde Sakarya ilinin merkezi olan şehir.
Adapazarı ovası (Akova) adı verilen düz ve alüvyonlu bir ovanın ortasında, deniz seviyesinden 31 m. yükseklikte kurulmuştur. Marmara bölgesinin İstanbul, Bursa ve İzmit’ten sonra dördüncü büyük şehridir. Yakın çevresinde Nikomedia (İzmit) ve Prusias (Üskübü, daha yeni adı Konu-ralp) gibi önemli Eski çağ şehirleri bulunmasına rağmen, Adapazarı geçmişi eskiye inmeyen yeni bir şehirdir. İstanbul’u Kuzey Anadolu’nun çeşitli merkezlerine bağlayan önemli bir yol buradan geçtiği halde, bu noktada son zamanlara kadar bir şehrin kurulmamış olmasının bazı coğrafi sebepleri vardır.
Bunlar arasında, bu ovada güneyden kuzeye doğru akan Sakarya nehri ile kollarının düzensiz akışlı olmaları, sık sık yatak değiştirmeleri, ovanın büyük kısmının orman ve çalılıklarla kaplı bulunması gibi sebepler sayılabilir. Ovanın batısında, günümüzde Beş köprü adı verilen ve Jüstinyen tarafından yaptırılmış bulunan köprünün (Pentogephyria) altından bugün önemli bir suyun geçmeyişi de bu ovada akarsu yataklarının sık sık yer değiştirdiğini gösteren bir delildir.

Ovaya gelip yerleşme Osmanlılar döneminde başlamış ve yerleşenler yer yer orman örtüsünü açarak verimli toprakları işlemeye koyulmuşlardır. Bu ara­da Adapazarı da XVI. yüzyılda bir köy olarak kurulmuştur. Ada veya Adaköy adı verilen bu köy, bir sonraki yüzyılda çevre için bir alışveriş merkezi yani pa­zar yeri olarak seçilmiş ve daha sonraki yüzyıllarda “Ada pazarı” denmeye baş­lanmıştır. Bu adın ikinci kelimesi, yer­leşmenin önceleri bir pazar yeri olarak kurulduğunu, adının ilk kısmı ise bu pa­zarın kuruluş yerini ifade eder. Pazar yerine doğudan gelenler Sakarya’yı, ba­tıdan gelenler ise Çark suyunu aşmak mecburiyetinde kaldığından, pazar yeri­nin sularla çevrili bir intiba uyandırması buraya “Ada” adının yakıştırılmasına se­bep olmuştur. Bu pazar yeri olma duru­mu, burayı XIX. yüzyıla doğru bir tica­ri merkez haline getirmeye başlamıştı. Ova iyi işlendikçe nüfus artmış ve bunun sonucunda Adapazarı, İzmit sanca­ğına bağlı bir kaza merkezi durumuna getirilmiştir (1852). 1869’da da beledi­ye teşkilâtı kurulmuştur. Bütün bunlar Adapazarı’na ticarî merkez olma özelli­ği yanında idarî fonksiyon da kazandır­mış ve gelişmesini hızlandırmıştır. XIX. yüzyılın ikinci yarısında Adapazarı gerek nüfusu gerekse kapladığı alan itibariy­le kasaba görünümünü almıştı. Yüzyılın sonunda da Haydarpaşa-Ankara demir­yolunun 133. kilometresinde bulunan Arifıye’den ayrılan 9 km.lik bir hattın 1899’da Adapazarı’na ulaşması, geliş­mesini daha çok hızlandırmıştır. Ayrı­ca, İzmit-Geyve-Göynük üzerinden An­kara’ya giden karayolunun terkedilerek bu yolun Adapazan’ndan geçme­si de bu gelişme hızını artırmıştır. Ge­çen asrın ikinci yarısında Kırım ve Kafkasya’dan gelen göçmenlerin buraya yerleştirilmeleri, nüfusun artmasında önemli rol oynamıştır.

Adapazan’nın XIX. yüzyıldaki nüfusu­na ait, çeşitli yazarlar tarafından veri­len rakamlar biribirini tutmamaktadır.
Vital Cuinet, 1894 yılında neşrettiği La Turquie d’Asie adlı eserinde Adapazarı şehrinin nüfusunu 24.150 olarak ver­mektedir. Buna karşılık 1889’da yayım­lanan Kdmûsü’l-a’lâm’da Şemseddin Sami Adapazan’nı 4000 nüfuslu bir ka­saba olarak göstermektedir. 1862 yılın­da buradan geçmiş olan A. de Moustier’ye göre buranın nüfusu 10.000, on­dan yirmi yıl kadar sonra bölgede araştırmalar yapan ve bu arada Adapazarı’na da uğrayan Von Diest’e göre ise 15.000’dir. Bu rakamların hiçbirine ta­mamen güvenmek mümkün değildir. Çünkü Vital Çuinet’in verdiği ve Adapazarı’nın 1927’deki nüfus sayımında tesbit edilen nüfusundan (22.550) bile yük­sek olan rakam ile Şemseddin Sami’­nin verdiği 4000 gibi küçük bir rakama inanmak güç görünmekte ve birbirine yakın yıllara ait bu iki rakam arasında­ki büyük fark da bu rakamlara inanma­yı güçleştirmektedir.

Adapazarı Millî Mücadele yıllarında 25 Mart 1921de Yunan işgaline uğra­mış ve aynı yılın 21 Haziranında geri alınmıştır. Millî Mücadele yıllarının başlarında Adapazarı adı bir isyan dolayı­sıyla memleketin gündemine gelmiştir. Millî Mücadele hareketlerine karşı çı­kan bu isyan 3 Nisan 1920’de başlamış ve üç ay devam ettikten sonra Ali Fuat Cebesoy tarafından bastırılmıştır.
Cumhuriyet döneminin ilk nüfus sayı­mında (1927) 22.550 olarak tesbit edilen şehir nüfusu 1945’te 30.000’e yaklaş­mış. 1950’de 35.000’i, 1955’te 55.000’i aşmış ve 1960ta 80.000’e yaklaşmıştır. Nüfusun ilk defa 1970 yılında 100.000’i aştığı, 1985 sayımında da 150.000’i geç­tiği (152.291) görülmüştür. Adapazarı, 1954 yılında Kocaeli vilâyetinin doğu kesiminin bu vilâyetten ayrılmasıyla ku­rulan ve Sakarya adı verilen vilâyetin (günümüzde Adapazarı merkez, Akyazı, Geyve, Hendek, Karasu, Kaynarca, Kocaali, Pamukova, Sapanca, Taraklı ilçelerin­den oluşan bu vilâyet 4817 km’tik bir ara­ziye ve 1985 sayımına göre de 610.500 nüfusa sahiptir) merkezi olmuştur. Bu zamana kadar çevresinde patates, ta­hıl, baklagiller, başta ayçiçeği olmak üzere yağlı tohumlar, çeşitli sebze ve meyve yetiştirilen bir sahanın ziraî tica­ret merkezi durumunda olan Adapaza­rı, bundan sonra sanayi alanında da bir gelişme göstermiş, eskiden mevcut olan Devlet Demiryollan’na ait vagon fabrikasına şeker, deri. nebatî yağ, traktör, sabun, nişasta, kimya, un, tuğ­la, kereste, çeşitli montaj, otomobil las­tiği gibi sanayi kolları da eklenmiştir. Sanayi alanındaki bu ilerlemenin yanın­da, şehrin geleneksel meşguliyetlerin­den biri olan ipek sanayiinde ise gerile­me görülmüştür.

Adapazarı şehri, bulunduğu coğrafî mevki dolayısıyla genişlemeye ve yayıl­maya oldukça müsait bir ova şehridir. Çeşitli tarihlerde önemli yangınlar ve yer sarsıntıları (1943 ve 1967) ile harap olduktan sonra bazı mahalle ve çarşıları yeniden kurulmuş ve şehrin eski çehre­si önemli ölçüde değişmiştir. Şehir esas İtibariyle, ortasından geçen güney-kuzey doğrultusundaki bir cadde boyunca inkişaf etmiştir. Muhtelif kısımlarında farklı adlar alan ve Sakarya caddesi, Konak caddesi. Kömürpazarı caddesi, Kandıra caddesi gibi adlarla adlandırı­lan bu caddenin orta kısmına isabet eden kesim, asıl çarşının ve resmî bina­ların bulunduğu en canlı alandır. Adapazarı’nda, İstanbul Teknik Üniversitesi’ne bağlı olarak eğitim hizmeti veren Sakarya Mühendislik Fakültesi ile aynı üniversiteye bağlı Meslek Yüksek Okulu bulunmaktadır. Diyanet İşleri Başkanlığı’na ait 1987 yılı istatistiklerine gö­re, il ve ilçe merkezlerinde 106, kasaba ve köylerinde 8S5 olmak üzere toplam 961 caminin bulunduğu Sakarya’da il merkezi Adapazarı ve köylerindeki cami sayısı 262’dir.

Sponsor Bağlantılar

Bir önceki yazımız olan Adana Şehri Hakkında Ansiklopedik Bilgi Başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

Cevapla

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Scroll To Top