Buradasınız: Anasayfa / Sözlük / Amber nedir? Amber hakkında ansiklopedik bilgi

Amber nedir? Amber hakkında ansiklopedik bilgi

Sponsor Bağlantılar

Amber ne demek, Amber Anlamı ve Hakkında Bilgi
AMBER

Okyanusların çeşitli kesimlerinden toplanan güzel kokulu bir madde.
Tropikal adaların ve Çin, Japonya, Hindistan, Afrika. Kuzey ve Güney Amerika ile İrlanda’nın bazı sahillerinde veya çevre denizlerinin yüzünde görülür. En çok bulunduğu yer Bahama adalarının sahil ve açıklarıdır. Genellikle gri siyah, kirli san yahut bunların karışımından oluşan damarlı renklerde, bal mumu reçine kıvamında küçük topaklar veya nadiren birkaç yüz kilograma varan birikmiş kütleler halinde bulunur. Denizde durdukça sertleşir, rengi açılır ve önceleri çok keskin oluşundan dolayı insanlara fena gelen kokusu hafifleyerek güzelleşir. Isıtıldığında ve alkole konulduğunda kolaylıkla erir. Ender maddelerden olduğu için ticarî değeri çok yüksek tutulan amber, eski devirlerden beri bazı önemli ihtiyarlık hastalıklarına iyi geldiği, kan yapıcı ve hararet verici olduğu, hafızayı ve sinirleri güçlendirdiği, özellikle felç rahatsızlıklarını iyileştirdiği görülerek ilâç yapımında kullanılmış ve afrodizyak özelliğinden dolayı da kuvvet macunlanyla aristokratların bazı yiyecek ve içeceklerine konulmuştur. En yaygın kullanım alanı kokuculuk olan amberden yine eski devirlerden beri daha çok parfüm, krem ve merhem yapımında faydalanılmıştır.
OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Tabiatta nâdir bulunan ve özellikle dünyaya denizciler tarafından tanıtılan başka maddeler hakkında olduğu gibi amber hakkında da pek çok efsane uydurulmuş, ayrıca amber-i sâil [55] ve amber çiçeği [56] yağı gibi güzel kokan çeşitli maddelere de bu isim verildiği için bilgilerin birbirlerine karıştırılmasına yol açılmıştır. Klasik İslâm kaynaklarında yer alan başlıca rivayetlere göre amber, denizin dibinden kaynayan ve sudan hafif olduğu için yüze çıkarak donan yağlı bir madde, bir deniz hayvanının kusmuk veya dışkısı, denizlerin uzak kıyılarında yetişen bir bitkinin reçinesi veya bazı Çin Hindi adalarının dağlarında yaşayan arıların güzel kokulu çiçeklerden yaptıkları balın şiddetli yağmurlarla denize sürüklenip erimesi sonunda geriye kalan mumudur. Bugün kesinlikle bilinen husus ise amberin, dişli balinalardan olan ve adına amber balığı da denilen en büyük balina ada balığının [57] bağırsaklarında teşekkül eden ve henüz tabii mi, marazı mi olduğu tesbit edilememiş bulunan bir sindirim artığıdır. Dışkı ile birlikte vücuttan atılan bu maddenin rengindeki siyahlık hayvanın en sevdiği yiyecek olan mürekkep balığından gelmekte, dolayısıyla yediği miktarla orantılı olarak değişkenlik göstermektedir.

Hemen bütün dillerde ambra ve amber şekillerinde bulunan amber kelimesinin aslında Arapça anber olduğu ve İspanyolca aracılığıyla Avrupa dillerine geçtiği kabul edilmektedir. Ancak anberin Arapça’dan türemesi mümkün değildir ve bu dile Pehlevîce [58] aracılığıyla Grekçe ambrosia [59] kelimesinden bozularak sonradan girmiştir. Homeros’tan [60] itibaren pek çok Grek ve Latin yazarının açıkladığına göre ambrosia mitolojide, tanrıların ölümsüz olmalarını temin eden ve yiyen fânileri de ölümsüzleştiren özel yiyeceğin adıdır ve güzel kokan bu yiyecek aynı zamanda tanrılar tarafından vücutlarına ve saçlarına da sürülebilmektedir. Bu durumda, İskender’den sonra Hindistan’da başlayan Doğu Helenizmi sırasında hakimlerin [61] ihtiyarlık rahatsızlıklarına İyi geldiği için onları gençleştirdiğine inanılan ve mahiyeti de esrarlı olan bu güzel kokulu okyanus ürününü, ölümsüzlerin yiyeceği efsanevî ambrosiaya benzetmiş oldukları anlaşılmaktadır. Mevcut bilgilere göre amber Avrupa’ya XIII. yüzyılda Endülüs Arapları tarafından tanıtılmış ve ambra-amber kelimesi de o devirden itibaren Orta Latince’ye girmiştir. Avrupa dillerinde reçine fosili olan kehribara da. amberin içinde hazmedilememiş hayvan parçacıklarının bulunması gibi içinde sinek, böcek vb. bulunması ve ısıtılınca güzel kokması sebepleriyle ambere benzetilerek aynı isim verilmekte ve birbirlerine karıştırılmamaları için de amber ambre gris, ambergris “gri amber”, kehribar da amber jaune, yellow amber “sarı amber” şeklinde söylenmektedir.

Amber, yiyecek ve içeceklere katılmasının ve kokuculukta kullanılmasının yanında, yine kokusundan faydalanılmak amacıyla tesbihçilikte ve kuyumculukta da kullanılmıştır. Kıymetli teşbihlerden sayılan ve amber veya miskü amber denilen teşbihler, ambere laden adlı çalı cinsinin (cistus ladanum), bugün parfümeri sanayiinde kullanılan koyu renkli, güzel ve sabit kokulu reçinesinin (labdanum, laden zamkı) karıştırılıp yoğrulmasıyla elde edilen hamurdan, hamurun sertleşmesinden sonra tornalanmak veya henüz yaşken kalıpla preslenmek suretiyle imal edilmişler ve daha iyi koku vermeleri için de derin dilimlerle süslenmişlerdir. Aynı sertleşmiş hamurdan kahve fincanı, şerbet kâsesi ve çerez tabağı gibi içlerine konulan maddeyi kokulandıracak küçük eşya yapılmış, ayrıca kadınlar tarafından bu hamurun henüz yaşken koparılan küçük parçaları, yüzlerine yapıştırılmak suretiyle sunî ben yapımında da kullanılmıştır. Fransa Kralı V. Charles’in ölümünden [62] sonra envantere geçirilen teşbih koleksiyonunda, tanelerinin içine amber doldurulmuş Şam işi iki altın teşbihin bulunması, amberin tesbihçilikteki diğer bir kullanım şekli hakkında bilgi vermektedir. Mevlânâ’nın bir beytinde, “O gümüş bedenli güzele gerdanlık olmak için amber haline gelelim” demesi de [63] muhtemelen yine altın toplar içine doldurulmak suretiyle amberin takı olarak kullanıldığını göstermektedir. Bu gerdanlıkların teşbihler gibi amberladen hamurundan yapılmış olmaları da mümkündür. Preslenerek çubuk şekline sokulan amber tozuyla kırıntılarının tütsü olarak yakıldığı ve güzel kokması için mum yağına, mühür mumuna, kâğıt hamuruna ve mürekkebe amber tozu karıştırıldığı bilinmektedir.

Amber, Avrupa’da özellikle esmer kadınlara, İslâm saraylarında da zenci kadın ve hadım kölelere isim olarak verilirken divan edebiyatında rağbet gören bir teşbih unsuru olmuş, dinî-tasavvufî ve lâdinî eserlerde sevilen şahsın nefesi, yüzündeki benleri, saçları, sakalları, kaşları ve ayağının tozu. bastığı yer hemen daima ambere benzetilerek bu kelimeyle yapılmış pek çok birleşik isim. sıfat ve tamlama kullanılmıştır. Ancak, özellikle saç sakal için “çok parlak kuzgunî siyah” karşılığı kullanılan anberfâm ve benzeri sıfatların, eş anlamlı müşkfâmın da gösterdiği gibi amber ile miskin (müşk) birbirine karıştırılması neticesinde ortaya çıktığı tahmin edilebilir. Çünkü amberin genellikle kül rengi ve nahoş bir manzarasının bulunmasına ve makbul cinsinin de açık renkli [64] olmasına karşılık, bazı Uzakdoğu memeli hayvanlarının bir salgı bezinden elde edilen yarı sıvı haldeki misk fevkalâde siyah ve parlak bir görünümdedir. Miskü amber [65] terkibinden de anlaşıldığı üzere bu iki Doğu menşeli, güzel kokulu madde genellikle birbirine çağrışım yapmış ve çoğu kez de amberin laden zamkıyla karıştırılması gibi birbirine karıştırılarak kullanılmıştır.
İslâm fıkhı açısından genellikle temiz ve helâl kabul edilen amberi bazı âlimlerin maden veya define mahiyetinde görerek zekât yahut humus’a tâbi kılmalarına rağmen dört mezhep imamı, her türlü vergiden muaf tutmuşlardır. [66]

Bibliyografya:

1- Lisânü’l-‘Arab, “anber” md.
2- Tâcü’l-‘arûs, “canber” md.
3- Kamus Tercümesi, “canber”, md.
4- Frisk, GEW, I, 279.
5- III 57.
6- Ferit Devellioğlu, Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lügat, Ankara 1969, s. 42, 643.
7- Websters Third, s. 66-67, 1259.
8- Şafiî. el-Üm, 11, 33.
9- Ebü Ubeyd. el-Emüâl, s. 316-319.
10- Sahnûn. el-Müdeülene, I, 292.
11- İbn Kudâme. et-Muğnî, II, 620.
12- Tecrid Tercemesi, V, 309.
13- Demîrî, Hayâtül-hayeuân, Kahire 1398-1978, II, 79-82.
14- Celâleddîn-i Rûmî, Dîuân-ı Kebîr (trc. Abdülbâki Gölpınarlı), İstanbul 1960, V, 303.
15- İbn Âbidîn. Reddü’l-muhtâr, 1, 209-210.
16- II, 322.
17- I. M. Casonovvicz. “The Collection of Rosaires İn the United States National Museum”, Proceedings of the Cinited States riational Museum, XXXVI. Washington 1909, s. 354.
18- J. Ruska. “Anber”, İA, 1, 431-432.
19- E. L. Young. “Ambergris”, EBr, I, 718.
20- T. V. Buttrey, “Ambrosia and Nectar”, a.e. I, 722.
21- D. Vincent Manşon, “Amber”, EAm., 664.
22- “Ambrosia”, a.e. I, 667.
23- Pakalın, I, 61-62.
24- Semra Dangal, “Anber”, TDEA, 1, 136.
25- Z. Mottahedin. “Anbar”, Elr. II, 4-5.

Sponsor Bağlantılar

Bir önceki yazımız olan Kade i Ahire Nedir Başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.


Etiketler: amber nedir, amber, amber ne demek, amber top nedir

Cevapla

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Scroll To Top